Acht van de twaalf provincies hebben brede welvaart actief opgenomen in hun beleid. Friesland, Utrecht, Zuid-Holland en Groningen hebben brede welvaart stevig verankerd, bijvoorbeeld in hun begrotingssystematiek, monitors en governance. Andere provincies hanteren brede welvaart als programmatisch kompas voor specifieke beleidsagenda’s. Regionale overheden in Nederland maken stap voor stap de omslag van sturen op groei naar sturen op brede welvaart. Daarbij groeit de vraag die ook voor de Coalitie Sturen op Brede Welvaart centraal staat: hoe zorg je dat brede welvaart niet bij mooie woorden blijft, maar echt wordt meegenomen in afwegingen en besluitvorming?
Van nationaal concept naar regionale toepassing
De discussie over brede welvaart is in Nederland zo’n vijftien jaar geleden op gang gekomen, maar heeft de afgelopen jaren ook institutionele wortels gekregen. In 2016 concludeerde de parlementaire onderzoekscommissie Breed welvaartsbegrip (commissie-Grashoff) al dat het bbp niet volstaat als enige maatstaf voor vooruitgang en kwaliteit van leven. Sindsdien volgden concrete stappen: in 2023 werd brede welvaart geïntegreerd in de Miljoenennota en introduceerde het Rijk het Beleidskompas, waarmee nieuwe beleidsvoorstellen worden getoetst op brede welvaart. Datzelfde jaar publiceerde het CBS voor het eerst factsheets per provincie. Een recent aangenomen motie zorgt dat brede welvaart vanaf 2027 opnieuw een vaste plek krijgt in de rijksbegroting. Ondertussen groeit ook de aandacht vanuit onafhankelijke instituties: de Algemene Rekenkamer publiceerde recentelijk een eigen brede welvaart-monitor, en in april 2026 organiseerde de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) een brede debatbijeenkomst met vijftig wetenschappers, beleidsambtenaren en praktijkdeskundigen over hoe brede welvaart structureel kan worden verankerd in de begrotings- en verantwoordingscyclus.
Brede welvaart gaat over meer dan inkomen of bbp. Het omvat gezondheid, veiligheid, sociale samenhang, natuur, onderwijs en persoonlijke ontplooiing; de zes vormen van kapitaal die ook in het Impact Weighted Accounts Framework (IWAF) centraal staan: financieel, geproduceerd, intellectueel, natuurlijk, sociaal en menselijk. Het CBS brengt deze brede welvaart jaarlijks in beeld met de Regionale Monitor Brede Welvaart, die via 42 indicatoren de staat van gemeenten, provincies en regio’s meet.
Provincies: van ambitie naar verankering
In het coalitieakkoord 2023–2027 van de provincie Utrecht staat brede welvaart expliciet als sturingsprincipe: niet alleen naar de economische kant kijken, maar ook naar kwaliteit van leven, met bewuste aandacht voor de samenhang tussen wonen, werken en ontspannen.
Provincie Zuid-Holland stelde in 2024 een eigen ‘Agenda Brede Welvaart‘ vast. In het coalitieakkoord is opgenomen dat bij de versterking van de economie en samenleving een breed welvaartsperspectief centraal staat; brede welvaart als expliciet ordenend principe voor economisch beleid. Ook in Noord-Nederland (Groningen, Fryslân en Drenthe) adviseerde de SER in 2023 om bij economisch beleid sociale en ecologische aspecten volwaardig mee te wegen. In opdracht van Provincie Groningen monitort Sociaal Planbureau Groningen de brede welvaart in de provincie wat inzicht heeft gegeven in de vijf belangrijkste uitdagingen in Groningen op het gebied van brede welvaart.
Gemeenten: van meten naar sturen
De VNG, Platform31, PON & Telos en Tilburg University ontwikkelden samen een praktische handleiding met tien stappen voor gemeenten om brede welvaart in hun beleid te integreren, inclusief het opnemen van brede welvaart in de reguliere beleids- en begrotingscyclus.
Amsterdam kondigde in het Amsterdams Akkoord (2022–2026) aan te willen onderzoeken hoe brede welvaart als uitgangspunt uitgewerkt en verbreed kan worden, met als doel vooraf inzicht te krijgen in de maatschappelijke impact van beleidskeuzes op thema’s als inkomen, gezondheid, onderwijs en ruimtelijke kwaliteit. Voor gemeenten in Zeeland ontwikkelde het HZ Kenniscentrum Zeeuwse Samenleving een lokaal dashboard dat brede welvaart per gemeente én per wijk inzichtelijk maakt; een instrument dat dicht bij de leefwereld van inwoners staat en afwegingen concreet maakt.
Coalitie Sturen op Brede Welvaart
In de Coalitie Sturen op Brede Welvaart werken Alliander, Enexis, Gasunie, Stedin en Vitens samen met NGinfra en de Impact Economy Foundation. Gezamenlijk zetten zij stappen om brede welvaart concreet te maken in de eigen bedrijfsvoering. Dat doen zij op meerdere fronten: ze ontwikkelen kennis, verankeren brede welvaart strategisch in de organisatie en brengen maatschappelijke impacts en de onderliggende oorzaken in kaart. Sinds 2026 worden investeringen via impact assessments beoordeeld op hun bijdrage aan brede welvaart. Zo vertaalt het gedachtegoed zich stap voor stap naar de praktijk.
De uitdaging: van beleid naar prikkels
Ondanks de voortgang blijft de kern van de uitdaging overeind: het verschuiven van beleid naar structurele prikkels. Brede welvaart staat inmiddels in coalitieakkoorden en beleidsagenda’s. Maar zolang aanbestedingen, subsidies en investeringsbeslissingen primair op financiële criteria worden beoordeeld, blijft maatschappelijke waarde ondergewaardeerd.
De volgende stap is het belonen van organisaties die maatschappelijke waarde creëren via aanbestedingen, financiering en marktprikkels. Dit vraagt om een actieve verbinding tussen overheden en koplopers uit het bedrijfsleven. De grond is rijp. De richting is helder. Nu is het tijd om samen verder te bouwen.
Daarvoor brengen we infrabedrijven en provincies en gemeenten in september van dit jaar samen om te achterhalen waar agenda’s, ambities en activiteiten al overlappen en waar meer afstemming nodig is. De centrale vraag is hoe brede welvaart toepassingsgericht kan worden gemaakt: zowel voor overheden die hun agenda’s willen verbinden aan de praktijk van infrabedrijven, als voor infrabedrijven die beter willen aansluiten bij lokale en regionale welvaartsdoelen.
Interesse om deel te nemen? Laat een reactie achter in de comments of stuur een bericht aan Jeroen.Vanson@impacteconomyfoundation.org
